بسم الله الرحمن الرحیم

چکیده :

«قلب» به طور خلاصه یعنی مرکز فرماندهی انسان که اگر دگرگون شود جنبه های دیگر انسان نیز به تبع آن دگرگون خواهند شد. یعنی تمام جنبه هاي انسان و صادره های او اعم از روحیات ، اخلاقیات ، روانیات و اعمالش از طریق این مرکز ، کنترل و فرماندهی شده و به سمت خاصی سوق داده خواهند شد. اگر قلب انسان(و به تعبيري ديگر مركز توجه انسان) به سمت دنیا توجه کرده و میل داشته باشد روحيات ، اخلاقیات و اعمال او نیز دنیایی بوده و بر اساس دنیاییات شکل خواهد گرفت و اگر قلب او متوجه ابعاد لطيف تر نظير فطريات باشد ابعاد وجودی این فرد تحت کنترل نور ملکوتی امام(ع) خواهد بود. لازم به ذکر است که در عموم انسانها قلب همان روح ایشان است.

در این مقاله به مفهوم قلب با محوریت هفت عنوان زیر پرداخته شده است که هر عنوان را به طور خلاصه توضیح می دهیم.

قلب مرکز چه چیزهایی است ؟

قلب مرکز توجه انسان می باشد یعنی جنبه ای از جنبه های وجودی انسان که با آن به سمت موضوعات مختلف توجه می کند. مرکز فرماندهی بودن قلب نیز به واسطه مرکز توجه بودن آن است زیرا قلب برای فرماندهی جنبه های وجودی انسان باید به ابعاد لطیف تر(نور ملکوتی امام(ع)) توجه کند و توسط آن تغذیه شود و همینطور به ابعاد پایین تر توجه کرده و آنها را کنترل و فرماندهی کند. برای اینکه قلب به سمت موضوعات مختلف توجه کند و از نتایج مترتب آن استفاده نماید مرکز مفاهیمی چون ایمان آوردن ، مطمئن شدن ، تذکر ، تعقل ، تفقه ، تدبر ، تفکر ، انابه ، روحیات و امیال می باشد که این مفاهیم در مقاله به طور خلاصه بررسی شده اند.

مکانیسم ارتباط قلب با ابعاد لطیف تر(و اثر گیری از آن ها) :

به دلیل موقعیت حساسی که قلب دارد باید با ابعاد لطیف تر ارتباط برقرارکند تا خود از طریق فراتر کنترل شده و یله و خودمختار نباشد. همینطور باید بتواند بر روی جنبه های پایین تر انسان اثر گذاشته و آنها را کنترل و فرماندهی کند. از آن جهت که ایمان نوری ملکوتی است ارتباط قلب با ابعاد لطیف تر بواسطه ورود و استقرار ایمان در قلب انجام می پذیرد. برای ورود و استقرار ایمان در قلب باید به چند مرحله به ترتیب توجه کرد. این مراحل عبارتند از : اصلاح اعتقادات ، تفصیل و گسترش اعتقادات اصلاح شده با تعقل و تفقه روی آن و استقرار و استحکام اعتقادات در قلب(با اصلاح فضای فکری). لازم به ذکر است که در طول این مراحل رعایت تقواییات الزامی به نظر می رسد.

مکانیسم اثرگذاری قلب بر روی ابعاد پایین تر :

ویژگی قلب اینست که اگر دگرگون شود سایر جنبه های انسان را دگرگون خواهد کرد. برای اثرگذاری قلب بر روی ابعاد پایین تر باید نوری که وارد قلب شده از طریق قلب به جنبه های پایین تر سرایت داده شده و به صورت صفات برزخی ، اخلاقیات و اعمال نمود داده شود. برای نمود ایمانیات به صورت اخلاقیات و صفات برزخی (به عنوان قدم اول) باید تقوا را به عنوان زمینه برپایی ایمانیات مستحکم نمود. همینطور با شفای صدر(اصلاح اخلاقیات و صفات برزخی) و شرح صدر(بزرگ کردن ظرفیت برزخی برای ورود نور بیشتر به جنبه برزخی) که موضوعاتی عطا شدنی هستند و سعی انسان در کشاندن ایمانیات به جنبه های پایین تر ، ایمانیات به صورت اخلاقیات و صفات برزخی نمود داده خواهند شد و راه برای نمود ایمانیات به صورت اعمال هموار خواهد شد.

چگونه قلب نورانی تر می شود؟

برای فهم چگونگی نورانی شدن قلب باید این موضوع را در نظر داشت که ما خود توانایی نورانی کردن قلبمان را نداریم و خداوند است که از مجرای اهل بیت(ع) نور فطرت(و انوار دیگر از جمله علم) را به قلب ما می تاباند و آن را نورانی می کند. در این راستا رعایت برخی نکات توسط انسان (به عنوان بهانه) می تواند به نورانی تر شدن قلب کمک کند. رعایت تقوا از پایین به بالا و پس زدن روحیات غیر اهل بیتی(برای از بین رفتن حجاب های قلب) ، استفاده از صحنه های مختلف(از جمله نماز) برای تزکیه بیشتر ، توجه نکردن به دنیا و دنیاییات و مناجات و توسل از جمله این موضوعات هستند. در صورت رعایت این نکات خداوند به این بهانه نور بیشتری را به قلب می تاباند و آن را نورانی تر خواهد نمود.

چشم و گوش قلب :

چشم و گوش قلب از قابلیت های مهمی هستند که از نور فطرت در قلب ايجاد شده اند و لذا جنسشان از ابعاد لطيف تر است ، بنابراين به واسطه تابش نور فطرت و عدم مانع در برابر آن فعال و شكوفا خواهند بود. جالب اینکه بسیاری از موضوعاتی که به واسطه قلب انجام می پذیرد از این دو قابلیت نشات می گیرند از جمله ایمان آوردن ، تذکر ، تبعیت ، تعقل و تفقه. برای بینا و شنوا(تر) شدن باید از قابلیت های قلب(از جمله تعقل و تفقه) به صورت صحیح استفاده کنیم. و لذا تبعیت از ولايت امام(ع) و سعی در اصلاح ايمانيات با تعقل و تفقه روی آیات(كه موجب رفع حجابهايي از قلب مي شود) نیز دو موضوع کلیدی دیگر در بینا و شنوا(تر) شدن قلب می باشند.

مهر بر قلب و بر چشم و گوش آن :

اگر انسان به تغذیه قلب خود توجه نکند و قلبش به جای اینکه میل به فراتر داشته باشد به دنیا توجه کند ، به آیات توجه نکرده و از آن بدتر آنها را تکذیب کند یا از ذکر اعراض نماید قلبش کدر شده و ممکن است خداوند بر آن مهر بکوبد. در چنین صورتی فرد دیگر نمی تواند از ابعاد لطيف تر(ایمان و فطرت) بهره ببرد و حجابی بین او و امام(ع) بوجود خواهد آمد. بنابراین نمی تواند تعقل و تفقه کند و هدایت نیز نخواهد شد. لازم به ذكر است كه تنها خداوند است كه مي تواند چنین فردی را توبه داده و مهر را از قلب او بردارد.

جمع بندی(جایگاه قلب در حرکت به سوی ظهور) :

برای فهم جایگاه قلب در حرکت به سوی ظهور باید به این موضوع توجه داشته باشیم که حرکت به سوی ظهور لایه به لایه است و این حرکت از بالاترين ابعاد وجودي انسان به پایین شکل می گیرد. بنابراین اولین و مهم ترین مرحله در حرکت به سوی ظهور حرکت قلب به عنوان مرکز فرماندهی انسان به آن سمت است كه از طريق ارتباط با ابعاد لطيفتر نظير ملكوتيات مدام تغذيه مي‌شود و حرکت جنبه های دیگر به تبع این حرکت بوجود می آید. بنابراین اگر بواسطه منیب شدن قلب دغدغه حرکت در انسان بوجود آمده و به واسطه عزم روی ایمانیات مهدوی و ورود و استقرار آن ها در قلب این جنبه از جنبه های وجودی انسان به سمت ظهور حرکت نماید جنبه های دیگر او نیز متعاقبا به سمت ظهور حرکت داده خواهند شد.